2026 жылғы қаңтар Қазақстан үшін жай ғана күнтізбелік жылдың басталуы емес, терең конституциялық қайта жүктеудің іске қосылған кезеңі болды. Айдың күн тәртібі жаңа бастамаларды қалыптастыруға емес, бұған дейін айқындалған өзгерістерді тәжірибелік және құқықтық тұрғыда рәсімдеуге, сондай-ақ жария биліктің негізгі институттарының рөлін нақтылауға бағытталды.
Төменде бір ай ішіндегі негізгі оқиғалар хронологиялық ретпен ұсынылады.
1 қаңтар – Жаңа фискалдық саясаттың басталуы
Жыл басынан бастап елде жаңартылған салық салу жүйесі қолданысқа енгізілді. Негізгі өзгерістер жеке табыс салығының 10% және 15% мөлшерлемелерімен үдемелі меже енгізуге, сондай-ақ қосылған құн салығының мөлшерлемесін 16%-ға дейін арттыруға қатысты болды. Қаржы секторы мен ойын бизнесі үшін корпоративтік табыс салығының 25% мөлшеріндегі жоғарылатылған мөлшерлемесі белгіленді. Бұл шаралар бюджеттің кіріс бөлігін ұлғайтуға және экономиканың жоғары табысты салаларына фискалдық бақылауды күшейтуге бағытталған.
5 қаңтар – Стратегиялық басымдықтарды айқындау
«Turkistan» газетіне берген кеңейтілген сұхбатында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев реформаларға қатысты өз көзқарасын ортаға салды. Мемлекет басшысы Қазақстан трансформацияның шешуші кезеңіне қадам басқанын атап өтті. Сұхбаттың негізгі тақырыптары технологиялық егемендік, әлеуметтік саладағы сыбайлас жемқорлықпен күрес және демонополизация бағытының қайтымсыздығы болды. Бұл сұхбат бір ай аралығында жүзеге асқан кейінгі саяси жаңашылдықтарға идеологиялық негіз қалады.
6 қаңтар – Жасанды интеллект күн тәртібінің ұлттық басымдық деңгейіне көтерілуі
Айқындалған стратегиялық бағыттың жалғасы ретінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылды Қазақстанда Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялау туралы Жарлыққа қол қойды. Осы шешім арқылы технологиялық даму жекелеген салалық міндет шеңберінен шығып, мемлекеттің ең жоғары басымдықтарының қатарына енгізілді. Құжатта жыл ішіндегі негізгі мақсаттар ретінде ірі деректерді өңдеу орталықтарын салу және ғылыми әлеуетті нығайтуға арналған ұлттық суперкомпьютерді іске қосу белгіленді. Сонымен бірге, бұл Жарлық Қазақстанның цифрлық егемендігін қалыптастырудың институционалдық негізін қалап, елдің өңірдегі жетекші технологиялық хабқа айналу мақсатын бекітті.
9–15 қаңтар – Парламенттік реформа жөніндегі Жұмыс тобының отырыстары
Қаңтардың алғашқы жартысында Парламенттік реформа жөніндегі Жұмыс тобының қызметі мазмұндық тұрғыда жаңа кезеңге өтті. Талқылаулар құқықтық жобалаудың терең деңгейіне және сараптамалық сүзгіден өткізуге бағытталды. Отырыстар барысында саяси партиялар мен азаматтық қоғам өкілдерінен цифрлық платформалар арқылы түскен 500-ден астам ұсыныс кешенді түрде талданды. Негізгі пікірталас болашақ саяси органның институционалдық болмысына арналды: сарапшылар «Ұлттық Құрылтай», «Халық Кеңесі» сынды атау нұсқаларын қарастырып, олардың тарихи сабақтастығы мен саяси салмағына баға берді. Сонымен қатар, Конституцияның бірқатар баптарына терең ревизия жүргізіліп, депутаттарға қойылатын біліктілік талаптары, мандат мерзімдері және болашақ бір палаталы Парламент пен атқарушы билік арасындағы өзара іс-қимыл тетіктері нақтыланды.
18 қаңтар – Жасанды интеллектіні құқықтық реттеудің басталуы
«Жасанды интеллект туралы» заңның күшіне енуі елдегі цифрлық трансформацияның жаңа кезеңін айқындады. Құжат нейрожелілерді тәжірибелік қолданудан мемлекеттік басқару, бизнес және әлеуметтік салада жүйелі әрі реттелген пайдалануға көшуге құқықтық негіз қалады. Заң аясында жасанды интеллект технологиялары тәуекел деңгейі бойынша сараланып, әр санатқа бақылаудың жеке режимдері енгізілді. Тәуекелі төмен салаларда талаптар жеңілдетілсе, азаматтардың құқықтары, дербес деректер мен стратегиялық инфрақұрылымға қатысты бағыттарда қатаң қадағалау тетіктері белгіленді. Сондай-ақ жасанды интеллект көмегімен жасалған контентті міндетті түрде белгілеу нормасы енгізіліп, жеке өмірге қол сұғатын немесе қоғамды жаңылыстыратын технологияларды қолданғаны үшін жауапкершілік қарастырылды. Бұл тәсіл инновацияны ынталандыру мен цифрлық қауіпсіздікті қамтамасыз ету арасындағы теңгерімді сақтауға мүмкіндік берді.
20 қаңтар – Ұлттық құрылтайдың V отырысы
Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында елдің саяси жүйесін жаңғыртуға бағытталған түбегейлі институционалдық реформа ұсынылды. Атап айтқанда, бір палаталы Парламент құру және мемлекеттік басқарудың ықшам моделіне көшу мәселесі көтерілді. Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Ұлттық құрылтайдың орнына заң шығару өкілеттігі мен қоғамдық өкілдікті біріктіретін бірыңғай орган – Құрылтай құрылатын болды. Бұл шешім Сенатты толықтай таратып, Ассамблеяның саяси мәртебесін жояды, өйткені жаңа Парламенттің барлық 145 депутаты тек партиялық тізімдер бойынша сайланатын болады. Сонымен қатар, Вице-президент институты қайта енгізіліп, оған Мемлекет басшысын Парламентте және халықаралық деңгейде таныстыру өкілеттігі беріледі. Осылайша, Вице-президент елді жедел басқару жүйесіндегі маңызды саяси фигураға айналады.
21 қаңтар – Конституциялық комиссия жұмысының жандануы
Осы кезеңде Конституциялық комиссияның қызметі белсенді сипат алды. Талқылаулар Негізгі заңға енгізілуі мүмкін өзгерістердің ауқымына, билік өкілеттіктерін қайта бөлу логикасына және конституциялық реформаның институционалдық құрылымына бағытталды. Комиссия жұмысы саяси реформалардың декларативті деңгейден нақты құқықтық пысықтауға өткенін көрсетті.
30 қаңтар – Конституцияның жаңа редакциясы жобасының жариялануы
Қаңтар айы Конституцияның жаңартылған жобасын қоғамдық талқылауға ұсынумен аяқталды. Ұсынылған құжат Негізгі заң мәтінінің 80 пайыздан астамын қамтыды. Ең маңызды жаңалықтардың бірі – заң шығару бастамасы құқығы мен қоғамдық бақылау функциясына ие Халық Кеңесін құру бастамасы болды. Сонымен қатар, жоба билік транзитінің жаңа тетіктерін бекітіп, Президенттің мерзімінен бұрын өкілеттігін тоқтатуы жағдайында міндетті түрде кезектен тыс сайлау өткізуді көздейді. Азаматтардың құқықтық кепілдіктері де күшейтіліп, ұстау кезінде қорғаудың міндетті рәсімдері енгізілді.
Осылайша, 2026 жылғы қаңтар Қазақстанда саяси реформаларды институционалдық тұрғыда нақтылаған кезең ретінде тарихта қалды. Ай қорытындылары елдің мемлекеттік басқарудың жаңа форматына бет бұрғанын айғақтайды, мұнда саяси жаңғыру цифрлық егемендікпен тығыз байланыста жүзеге асуда. Бір палаталы Құрылтайды қалыптастыру арқылы Парламентті жаңарту және Жасанды интеллект жылының ресми басталуы – мемлекетті басқару тиімділігін арттыруға бағытталған біртұтас стратегияның өзара сабақтас элементтері ретінде көрініс тапты.
Төменде бір ай ішіндегі негізгі оқиғалар хронологиялық ретпен ұсынылады.
1 қаңтар – Жаңа фискалдық саясаттың басталуы
Жыл басынан бастап елде жаңартылған салық салу жүйесі қолданысқа енгізілді. Негізгі өзгерістер жеке табыс салығының 10% және 15% мөлшерлемелерімен үдемелі меже енгізуге, сондай-ақ қосылған құн салығының мөлшерлемесін 16%-ға дейін арттыруға қатысты болды. Қаржы секторы мен ойын бизнесі үшін корпоративтік табыс салығының 25% мөлшеріндегі жоғарылатылған мөлшерлемесі белгіленді. Бұл шаралар бюджеттің кіріс бөлігін ұлғайтуға және экономиканың жоғары табысты салаларына фискалдық бақылауды күшейтуге бағытталған.
5 қаңтар – Стратегиялық басымдықтарды айқындау
«Turkistan» газетіне берген кеңейтілген сұхбатында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев реформаларға қатысты өз көзқарасын ортаға салды. Мемлекет басшысы Қазақстан трансформацияның шешуші кезеңіне қадам басқанын атап өтті. Сұхбаттың негізгі тақырыптары технологиялық егемендік, әлеуметтік саладағы сыбайлас жемқорлықпен күрес және демонополизация бағытының қайтымсыздығы болды. Бұл сұхбат бір ай аралығында жүзеге асқан кейінгі саяси жаңашылдықтарға идеологиялық негіз қалады.
6 қаңтар – Жасанды интеллект күн тәртібінің ұлттық басымдық деңгейіне көтерілуі
Айқындалған стратегиялық бағыттың жалғасы ретінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылды Қазақстанда Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялау туралы Жарлыққа қол қойды. Осы шешім арқылы технологиялық даму жекелеген салалық міндет шеңберінен шығып, мемлекеттің ең жоғары басымдықтарының қатарына енгізілді. Құжатта жыл ішіндегі негізгі мақсаттар ретінде ірі деректерді өңдеу орталықтарын салу және ғылыми әлеуетті нығайтуға арналған ұлттық суперкомпьютерді іске қосу белгіленді. Сонымен бірге, бұл Жарлық Қазақстанның цифрлық егемендігін қалыптастырудың институционалдық негізін қалап, елдің өңірдегі жетекші технологиялық хабқа айналу мақсатын бекітті.
9–15 қаңтар – Парламенттік реформа жөніндегі Жұмыс тобының отырыстары
Қаңтардың алғашқы жартысында Парламенттік реформа жөніндегі Жұмыс тобының қызметі мазмұндық тұрғыда жаңа кезеңге өтті. Талқылаулар құқықтық жобалаудың терең деңгейіне және сараптамалық сүзгіден өткізуге бағытталды. Отырыстар барысында саяси партиялар мен азаматтық қоғам өкілдерінен цифрлық платформалар арқылы түскен 500-ден астам ұсыныс кешенді түрде талданды. Негізгі пікірталас болашақ саяси органның институционалдық болмысына арналды: сарапшылар «Ұлттық Құрылтай», «Халық Кеңесі» сынды атау нұсқаларын қарастырып, олардың тарихи сабақтастығы мен саяси салмағына баға берді. Сонымен қатар, Конституцияның бірқатар баптарына терең ревизия жүргізіліп, депутаттарға қойылатын біліктілік талаптары, мандат мерзімдері және болашақ бір палаталы Парламент пен атқарушы билік арасындағы өзара іс-қимыл тетіктері нақтыланды.
18 қаңтар – Жасанды интеллектіні құқықтық реттеудің басталуы
«Жасанды интеллект туралы» заңның күшіне енуі елдегі цифрлық трансформацияның жаңа кезеңін айқындады. Құжат нейрожелілерді тәжірибелік қолданудан мемлекеттік басқару, бизнес және әлеуметтік салада жүйелі әрі реттелген пайдалануға көшуге құқықтық негіз қалады. Заң аясында жасанды интеллект технологиялары тәуекел деңгейі бойынша сараланып, әр санатқа бақылаудың жеке режимдері енгізілді. Тәуекелі төмен салаларда талаптар жеңілдетілсе, азаматтардың құқықтары, дербес деректер мен стратегиялық инфрақұрылымға қатысты бағыттарда қатаң қадағалау тетіктері белгіленді. Сондай-ақ жасанды интеллект көмегімен жасалған контентті міндетті түрде белгілеу нормасы енгізіліп, жеке өмірге қол сұғатын немесе қоғамды жаңылыстыратын технологияларды қолданғаны үшін жауапкершілік қарастырылды. Бұл тәсіл инновацияны ынталандыру мен цифрлық қауіпсіздікті қамтамасыз ету арасындағы теңгерімді сақтауға мүмкіндік берді.
20 қаңтар – Ұлттық құрылтайдың V отырысы
Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында елдің саяси жүйесін жаңғыртуға бағытталған түбегейлі институционалдық реформа ұсынылды. Атап айтқанда, бір палаталы Парламент құру және мемлекеттік басқарудың ықшам моделіне көшу мәселесі көтерілді. Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Ұлттық құрылтайдың орнына заң шығару өкілеттігі мен қоғамдық өкілдікті біріктіретін бірыңғай орган – Құрылтай құрылатын болды. Бұл шешім Сенатты толықтай таратып, Ассамблеяның саяси мәртебесін жояды, өйткені жаңа Парламенттің барлық 145 депутаты тек партиялық тізімдер бойынша сайланатын болады. Сонымен қатар, Вице-президент институты қайта енгізіліп, оған Мемлекет басшысын Парламентте және халықаралық деңгейде таныстыру өкілеттігі беріледі. Осылайша, Вице-президент елді жедел басқару жүйесіндегі маңызды саяси фигураға айналады.
21 қаңтар – Конституциялық комиссия жұмысының жандануы
Осы кезеңде Конституциялық комиссияның қызметі белсенді сипат алды. Талқылаулар Негізгі заңға енгізілуі мүмкін өзгерістердің ауқымына, билік өкілеттіктерін қайта бөлу логикасына және конституциялық реформаның институционалдық құрылымына бағытталды. Комиссия жұмысы саяси реформалардың декларативті деңгейден нақты құқықтық пысықтауға өткенін көрсетті.
30 қаңтар – Конституцияның жаңа редакциясы жобасының жариялануы
Қаңтар айы Конституцияның жаңартылған жобасын қоғамдық талқылауға ұсынумен аяқталды. Ұсынылған құжат Негізгі заң мәтінінің 80 пайыздан астамын қамтыды. Ең маңызды жаңалықтардың бірі – заң шығару бастамасы құқығы мен қоғамдық бақылау функциясына ие Халық Кеңесін құру бастамасы болды. Сонымен қатар, жоба билік транзитінің жаңа тетіктерін бекітіп, Президенттің мерзімінен бұрын өкілеттігін тоқтатуы жағдайында міндетті түрде кезектен тыс сайлау өткізуді көздейді. Азаматтардың құқықтық кепілдіктері де күшейтіліп, ұстау кезінде қорғаудың міндетті рәсімдері енгізілді.
Осылайша, 2026 жылғы қаңтар Қазақстанда саяси реформаларды институционалдық тұрғыда нақтылаған кезең ретінде тарихта қалды. Ай қорытындылары елдің мемлекеттік басқарудың жаңа форматына бет бұрғанын айғақтайды, мұнда саяси жаңғыру цифрлық егемендікпен тығыз байланыста жүзеге асуда. Бір палаталы Құрылтайды қалыптастыру арқылы Парламентті жаңарту және Жасанды интеллект жылының ресми басталуы – мемлекетті басқару тиімділігін арттыруға бағытталған біртұтас стратегияның өзара сабақтас элементтері ретінде көрініс тапты.