2026 жылдың наурызы Қазақстан үшін электоралдық науқаннан жаңа саяси модельді институционалдық тұрғыда рәсімдеуге өтудің маңызды кезеңі болды. Айдың басты оқиғасы — жалпыхалықтық дауыс берудің өтуі және жаңа Конституцияны іске асырудың басталуы болды. Айдың саяси күн тәртібі референдум қорытындыларын шығаруға, реформаларды нормативтік тұрғыда бекітуге және оларға халықаралық баға беруге шоғырланды.
Төменде айдың негізгі оқиғалары хронологиялық тәртіппен ұсынылады.
14 наурыз – Таяу Шығыстан қазақстандықтарды эвакуациялаудың аяқталуы
Наурыз айында өңірдегі тұрақсыздық аясында Қазақстан Таяу Шығыс елдерінен өз азаматтарын эвакуациялау жұмыстарын жүргізді. 14 наурызда Сыртқы істер министрлігі эвакуацияның аяқталғанын хабарлап, нәтижесінде елге шамамен 10 275 Қазақстан азаматы оралғанын мәлімдеді.
15 наурыз – Жаңа Конституция бойынша республикалық референдумның өтуі
2026 жылғы 15 наурызда Қазақстанда жаңа Конституцияны қабылдау мәселесі бойынша республикалық референдум өтті. Азаматтарға бұған дейін қоғамдық талқылауға ұсынылған Ата заң жобасын қолдау жөнінде сұрақ қойылды.
Орталық сайлау комиссиясының ресми деректеріне сәйкес, сайлаушылардың шамамен 87%-ы жаңа Конституцияны қолдады, ал қатысу деңгейі 73,1%-ды құрады. Бұл референдум Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бергі бесінші жалпыхалықтық дауыс беру болды.
17 наурыз – Әкімшілік амнистия жүргізу туралы бастама
Келесі күні Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тәуелсіз Қазақстан тарихында алғаш рет өткізілетін әкімшілік амнистия бастамасын көтерді. Бұл шара әкімшілік заңнаманы ізгілендіруге, құқық қолдану тәжірибесіндегі әділеттілікті арттыруға және сот жүйесіне түсетін жүктемені азайтуға бағытталған.
Амнистия қоғамдық қауіпі төмен жекелеген әкімшілік құқықбұзушылықтарды, оның ішінде жол қозғалысы ережелерін бұзу және ұсақ айыппұлдарды қамтиды. Тиісті заң парламентте қабылданғаннан кейін азаматтар бірқатар айыппұлдар мен өндіріп алулардан босатылуы мүмкін.
17 наурыз – Жаңа Конституцияны іске асыру туралы Жарлыққа қол қою және Конституция күнін белгілеу
Референдум нәтижелері ресми түрде бекітілгеннен кейін Президент жаңа Конституцияны іске асыру жөніндегі шаралар туралы Жарлыққа қол қойды. Құжатта жаңартылған мемлекеттік басқару жүйесіне көшуге арналған құқықтық және ұйымдастырушылық қадамдар айқындалды.
Сондай-ақ Жарлықпен жаңа мемлекеттік мереке – Конституция күні белгіленіп, ол жыл сайын 15 наурызда атап өтілетіні бекітілді. Жаңа Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енеді.
20 наурыз – Еуропалық жария құқық ұйымының (EPLO) халықаралық бағасы
Еуропалық жария құқық ұйымы (EPLO) Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына ресми үндеу жолдап, 15 наурызда өткен республикалық референдумға оң баға берді және оның елдің институционалдық әрі құқықтық жүйесін дамытудағы маңызын атап өтті.
Ұйым мәлімдемесінде жаңа Конституция мен оның 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енуі демократиялық басқаруды, құқық үстемдігін және мемлекеттік басқару тиімділігін нығайту жолындағы маңызды қадам екені көрсетілді. Сонымен қатар EPLO Қазақстанмен жария құқық және институционалдық даму салаларындағы ынтымақтастықты жалғастыруға дайын екенін білдірді.
26 наурыз – Қазақстан Президентінің Ресей Премьер-министрімен кездесуі
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Астанада Ресей Федерациясының Премьер-министрі Михаил Мишустинмен Еуразиялық үкіметаралық кеңес пен Digital Qazaqstan 2026 форумы аясында келіссөздер жүргізді.
Кездесу барысында тараптар стратегиялық әріптестікті дамыту, ЕАЭО шеңберіндегі экономикалық ынтымақтастық және бірлескен жобаларды іске асыру мәселелерін талқылады. Бүгінде екі ел арасында жалпы сомасы шамамен 25 млрд долларды құрайтын 122 жоба жүзеге асырылып, тауар айналымы 30 млрд долларға жуықтағаны атап өтілді. Бұл екіжақты экономикалық байланыстардың қарқынды дамып келе жатқанын көрсетеді.
27 наурыз – TURKPA халықаралық бақылаушыларының бағасы
Түркі мемлекеттері парламенттік ассамблеясының (TURKPA) Бас хатшысы Рамиль Хасан 15 наурыздағы республикалық референдум нәтижелеріне ресми баға берді. Оның айтуынша, дауыс беру ұлттық заңнама мен халықаралық стандарттарға толық сәйкес, ешқандай бұзушылықсыз өтті.
Бақылаушылар референдумды ұйымдастыру деңгейінің жоғары болғанын, сайлау учаскелеріндегі рәсімдердің ашықтығын және азаматтардың белсенді қатысуын атап өтті. TURKPA пікірінше, жаңа Конституцияның қабылдануы институционалдық дамуға, мемлекеттік институттарды нығайтуға және қоғамның ел басқаруға қатысуын кеңейтуге берік негіз қалайды. Сондай-ақ референдумның саяси тұрақтылық пен мемлекеттік институттарға деген сенімді арттырудағы рөлі ерекше аталды.
28 наурыз – Қазақстанның «Жер сағаты» халықаралық акциясына қатысуы
28 наурызда Қазақстан Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры (WWF) ұйымдастырған «Жер сағаты» халықаралық экологиялық бастамасына қосылды. Акция 20:30-дан 21:30-ға дейін өтіп, климаттың өзгеруі мен тұрақты даму мәселелеріне назар аударуға бағытталды.
Іс-шара аясында елдің бірқатар қалаларында мемлекеттік мекемелер, ұйымдар және тұрғындар ғимараттар мен қоғамдық нысандардың сыртқы жарығын символикалық түрде сөндіріп, жаһандық экологиялық күн тәртібін қолдады.
Айдың қоғамдық және әлеуметтік күн тәртібі
Саяси өзгерістер аясында наурыз айы Наурыз мейрамын мерекелеуге байланысты қоғамдық бастамалармен де ерекшеленді. Әскери қызметшілер, еріктілер және азаматтық ұйымдар «Наурызнама» онкүндігі шеңберінде экологиялық және әлеуметтік акциялар өткізіп, айдың саяси және қоғамдық мазмұнының үйлесімін айқындады.
Ай қорытындысы
2026 жылдың наурызы Қазақстандағы конституциялық үдерістің шешуші кезеңіне айналды. Саяси күн тәртібі дайындық пен қоғамдық жұмылдырудан реформаларды нақты іске асыру кезеңіне өтті. Референдумның өтуі, оның қорытындыларының бекітілуі, жаңа Конституцияны жүзеге асыру тетіктерінің іске қосылуы және халықаралық реакция жаңа саяси циклдің негізін қалыптастырды.
Қазақстан ауқымды институционалдық өзгерістер жағдайында мемлекеттік жүйені трансформациялаудың практикалық кезеңіне қадам басты, сонымен қатар халықаралық белсенділікті және ішкі саяси тұрақтылықты сақтауға ұмтылысын жалғастыруда.
Төменде айдың негізгі оқиғалары хронологиялық тәртіппен ұсынылады.
14 наурыз – Таяу Шығыстан қазақстандықтарды эвакуациялаудың аяқталуы
Наурыз айында өңірдегі тұрақсыздық аясында Қазақстан Таяу Шығыс елдерінен өз азаматтарын эвакуациялау жұмыстарын жүргізді. 14 наурызда Сыртқы істер министрлігі эвакуацияның аяқталғанын хабарлап, нәтижесінде елге шамамен 10 275 Қазақстан азаматы оралғанын мәлімдеді.
15 наурыз – Жаңа Конституция бойынша республикалық референдумның өтуі
2026 жылғы 15 наурызда Қазақстанда жаңа Конституцияны қабылдау мәселесі бойынша республикалық референдум өтті. Азаматтарға бұған дейін қоғамдық талқылауға ұсынылған Ата заң жобасын қолдау жөнінде сұрақ қойылды.
Орталық сайлау комиссиясының ресми деректеріне сәйкес, сайлаушылардың шамамен 87%-ы жаңа Конституцияны қолдады, ал қатысу деңгейі 73,1%-ды құрады. Бұл референдум Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бергі бесінші жалпыхалықтық дауыс беру болды.
17 наурыз – Әкімшілік амнистия жүргізу туралы бастама
Келесі күні Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тәуелсіз Қазақстан тарихында алғаш рет өткізілетін әкімшілік амнистия бастамасын көтерді. Бұл шара әкімшілік заңнаманы ізгілендіруге, құқық қолдану тәжірибесіндегі әділеттілікті арттыруға және сот жүйесіне түсетін жүктемені азайтуға бағытталған.
Амнистия қоғамдық қауіпі төмен жекелеген әкімшілік құқықбұзушылықтарды, оның ішінде жол қозғалысы ережелерін бұзу және ұсақ айыппұлдарды қамтиды. Тиісті заң парламентте қабылданғаннан кейін азаматтар бірқатар айыппұлдар мен өндіріп алулардан босатылуы мүмкін.
17 наурыз – Жаңа Конституцияны іске асыру туралы Жарлыққа қол қою және Конституция күнін белгілеу
Референдум нәтижелері ресми түрде бекітілгеннен кейін Президент жаңа Конституцияны іске асыру жөніндегі шаралар туралы Жарлыққа қол қойды. Құжатта жаңартылған мемлекеттік басқару жүйесіне көшуге арналған құқықтық және ұйымдастырушылық қадамдар айқындалды.
Сондай-ақ Жарлықпен жаңа мемлекеттік мереке – Конституция күні белгіленіп, ол жыл сайын 15 наурызда атап өтілетіні бекітілді. Жаңа Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енеді.
20 наурыз – Еуропалық жария құқық ұйымының (EPLO) халықаралық бағасы
Еуропалық жария құқық ұйымы (EPLO) Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына ресми үндеу жолдап, 15 наурызда өткен республикалық референдумға оң баға берді және оның елдің институционалдық әрі құқықтық жүйесін дамытудағы маңызын атап өтті.
Ұйым мәлімдемесінде жаңа Конституция мен оның 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енуі демократиялық басқаруды, құқық үстемдігін және мемлекеттік басқару тиімділігін нығайту жолындағы маңызды қадам екені көрсетілді. Сонымен қатар EPLO Қазақстанмен жария құқық және институционалдық даму салаларындағы ынтымақтастықты жалғастыруға дайын екенін білдірді.
26 наурыз – Қазақстан Президентінің Ресей Премьер-министрімен кездесуі
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Астанада Ресей Федерациясының Премьер-министрі Михаил Мишустинмен Еуразиялық үкіметаралық кеңес пен Digital Qazaqstan 2026 форумы аясында келіссөздер жүргізді.
Кездесу барысында тараптар стратегиялық әріптестікті дамыту, ЕАЭО шеңберіндегі экономикалық ынтымақтастық және бірлескен жобаларды іске асыру мәселелерін талқылады. Бүгінде екі ел арасында жалпы сомасы шамамен 25 млрд долларды құрайтын 122 жоба жүзеге асырылып, тауар айналымы 30 млрд долларға жуықтағаны атап өтілді. Бұл екіжақты экономикалық байланыстардың қарқынды дамып келе жатқанын көрсетеді.
27 наурыз – TURKPA халықаралық бақылаушыларының бағасы
Түркі мемлекеттері парламенттік ассамблеясының (TURKPA) Бас хатшысы Рамиль Хасан 15 наурыздағы республикалық референдум нәтижелеріне ресми баға берді. Оның айтуынша, дауыс беру ұлттық заңнама мен халықаралық стандарттарға толық сәйкес, ешқандай бұзушылықсыз өтті.
Бақылаушылар референдумды ұйымдастыру деңгейінің жоғары болғанын, сайлау учаскелеріндегі рәсімдердің ашықтығын және азаматтардың белсенді қатысуын атап өтті. TURKPA пікірінше, жаңа Конституцияның қабылдануы институционалдық дамуға, мемлекеттік институттарды нығайтуға және қоғамның ел басқаруға қатысуын кеңейтуге берік негіз қалайды. Сондай-ақ референдумның саяси тұрақтылық пен мемлекеттік институттарға деген сенімді арттырудағы рөлі ерекше аталды.
28 наурыз – Қазақстанның «Жер сағаты» халықаралық акциясына қатысуы
28 наурызда Қазақстан Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры (WWF) ұйымдастырған «Жер сағаты» халықаралық экологиялық бастамасына қосылды. Акция 20:30-дан 21:30-ға дейін өтіп, климаттың өзгеруі мен тұрақты даму мәселелеріне назар аударуға бағытталды.
Іс-шара аясында елдің бірқатар қалаларында мемлекеттік мекемелер, ұйымдар және тұрғындар ғимараттар мен қоғамдық нысандардың сыртқы жарығын символикалық түрде сөндіріп, жаһандық экологиялық күн тәртібін қолдады.
Айдың қоғамдық және әлеуметтік күн тәртібі
Саяси өзгерістер аясында наурыз айы Наурыз мейрамын мерекелеуге байланысты қоғамдық бастамалармен де ерекшеленді. Әскери қызметшілер, еріктілер және азаматтық ұйымдар «Наурызнама» онкүндігі шеңберінде экологиялық және әлеуметтік акциялар өткізіп, айдың саяси және қоғамдық мазмұнының үйлесімін айқындады.
Ай қорытындысы
2026 жылдың наурызы Қазақстандағы конституциялық үдерістің шешуші кезеңіне айналды. Саяси күн тәртібі дайындық пен қоғамдық жұмылдырудан реформаларды нақты іске асыру кезеңіне өтті. Референдумның өтуі, оның қорытындыларының бекітілуі, жаңа Конституцияны жүзеге асыру тетіктерінің іске қосылуы және халықаралық реакция жаңа саяси циклдің негізін қалыптастырды.
Қазақстан ауқымды институционалдық өзгерістер жағдайында мемлекеттік жүйені трансформациялаудың практикалық кезеңіне қадам басты, сонымен қатар халықаралық белсенділікті және ішкі саяси тұрақтылықты сақтауға ұмтылысын жалғастыруда.