2026 жылғы маусымдағы Қазақстан: Институционалдық жаңғыру, цифрлық серпіліс және сыртқы экономикалық ықпалдастықтың кеңеюі

Өткен ай Қазақстан үшін конституциялық жаңғырудың практикалық кезеңге ұласқан маңызды белесі болды. Егер мамыр айында негізгі назар технологиялық, инфрақұрылымдық және сыртқы экономикалық бастамаларды іске қосуға аударылса, маусым айында күн тәртібі жаңа саяси-құқықтық жүйені институционалдық тұрғыдан орнықтыруға, жаңа Конституцияның күшіне енуіне дайындыққа және елдің цифрлық даму бағытын одан әрі жеделдетуге ойысты.

Айдың негізгі оқиғаларының қатарында конституциялық заңдар топтамасының қабылдануы, Digital Qazaqstan стратегиясының 2029 жылға дейінгі кезеңге бекітілуі, Алатау қаласын дамыту жобасының ілгерілеуі, жасанды интеллект пен деректерді өңдеу орталықтарын дамытуға бағытталған келісімдер, сондай-ақ Гонконг, Кипр, АҚШ, Еуропалық одақ және Черногориямен өткен жоғары деңгейдегі халықаралық кездесулер ерекше орын алды.

Осылайша, маусым айы Қазақстанның жаңғырту саясатының жаңа кезеңге аяқ басқанын айқындады. Реформалар мен жекелеген бастамаларды талқылаудан оларды іске асыруға қажетті құқықтық, цифрлық және сыртқы экономикалық негіздерді қалыптастыруға көшу жүзеге асты. Төменде маусым айының негізгі оқиғалары хронологиялық ретпен ұсынылады.

1 маусым – Гонконг Әкімшілігі басшысының Қазақстанға алғашқы сапары

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Гонконг арнайы әкімшілік ауданы Әкімшілігінің басшысы Джон Лимен кездесті. Бұл – Гонконг Әкімшілігі басшысының Қазақстанға жасаған алғашқы тарихи сапары. ОлҚазақстан, Гонконг және Қытай арасындағы өзара ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтеретін маңызды қадам ретінде бағаланды.

Кездесу барысында тараптар сауда-экономикалық, инвестициялық және қаржылық ынтымақтастықты кеңейту мәселелерін, сондай-ақ логистика, жасыл энергетика, тау-кен өнеркәсібі, инновациялар, жоғары технологиялар және білім беру салаларындағы әріптестікті дамыту перспективаларын талқылады.

Сонымен қатар қазақстандық жобалардың Азия және халықаралық нарықтарға шығуына ықпал ете алатын әлемдік қаржы әрііскерлік орталық ретіндегі Гонконгтың әлеуетіне ерекше назар аударылды.

2 маусым – Алатау қаласын дамыту мәселелері жөніндегі жұмыс сапары

Мемлекет басшысы Алатау қаласының даму барысымен танысып, оның келешектегі дамуына арналған кеңес өткізді. Қалаға ерекше құқықтық мәртебе берілгеннен кейін талқылау нақты практикалық мәселелерге – инженерлік және көлік инфрақұрылымын дамытуға, инвестиция тартуға, жайлы қалалық орта қалыптастыруға, цифрлық басқаруды енгізуге және Алатаудың ұлттық экономикадағы стратегиялық рөлін айқындауға арналды.

Алатау жаңа реттеушілік модельдерді сынақтан өткізетін, цифрлық активтерді, финтехті және заманауи урбанистикалық инфрақұрылымды дамытатын пилоттық алаң ретінде қарастырылуда. Сондай-аққаланы Алматы агломерациясымен ықпалдастыруға, көлік қолжетімділігін арттыруға, қоғамдық көлік желісін дамытуға және өңірдің логистикалық әлеуетін күшейтуге басымдық берілді.

3 маусым – Қазақстан мен Кипр экономикалық және инвестициялық әріптестікті тереңдетуге уағдаласты

Астанада Кипр Президенті Никос Христодулидиспен жоғары деңгейдегі келіссөздер өтті. Кездесу қорытындысында цифрландыру мен киберқауіпсіздік, мәдениет, білім және ғылым, спорт, бизнес пен инвестициялар салаларын қамтитын бес екіжақты келісімге қол қойылды.

Кипр Қазақстанның Еуропадағы маңызды серіктестерінің бірі ретінде аталып өтті. Бұған оның Еуропалық одақтың жетекші қаржы, инвестициялық және теңіз хабы ретіндегі орны да негіз болды. Қазақстан үшін бұлбағыт сыртқы экономикалық байланыстарды әртараптандыру және шикізаттық емес секторларға инвестиция тарту стратегиясының маңызды құрамдас бөлігі саналады.

5 маусым – Конституциялық заңдар топтамасына қол қойылды

Президент 15 наурыздағы республикалық референдумда қабылданған жаңа Конституцияның нормаларын іске асыруға қажетті конституциялық заңдар топтамасына қол қойды. Құжаттар жаңартылған мемлекеттік институттардың құқықтық негізін қалыптастырып, оларды 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толыққанды іске қосуға мүмкіндік берді.

Заңнамалық топтамада Қазақстан Республикасы Президентінің мәртебесі туралы заң, Вице-президент институтын енгізу, Құрылтай және оның депутаттарының мәртебесі туралы заң, «Қазақстан Халық Кеңесі» институтының құқықтық негіздерін айқындау, сондай-ақ елорданың мәртебесі мен әкімшілік-аумақтық құрылымды құқықтық реттеу мәселелері қамтылды.

Аталған заңдар пакеті маусым айындағы ішкі саяси күн тәртібінің негізгі оқиғасына айналды.

9 маусым – 2029 жылға дейінгі Digital Qazaqstan стратегиясы бекітілді

Мемлекет басшысы Digital Qazaqstan жалпыұлттық стратегиясын бекіту туралы Жарлыққа қолқойды. Құжат 2029 жылға дейінгі кезеңде елді ауқымды цифрландыруды және жасанды интеллект технологияларын барлық салаға кешенді түрде енгізуді көздейді.

Бұл стратегия мамыр айында басталған мемлекеттік басқаруды цифрлық трансформациялау мен жасанды интеллектіні дамыту бағытының заңды жалғасы болды.

Құжатта цифрландыру менжасанды интеллект экономикалық өсуді қамтамасыз етудің, мемлекеттік басқару тиімділігін арттырудың және еліміздің жаңа технологиялық инфрақұрылымын қалыптастырудың негізгі жүйелік тетіктері ретінде айқындалған.

9 маусым – Қазақстан мен АҚШ стратегиялық әріптестікті кеңейту мәселесін талқылады

Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ермек Көшербаев АҚШ Президентінің Оңтүстік және Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілі, АҚШ-тың Үндістандағы елшісі Серджио Гормен келіссөздер өткізді.
Кездесу барысында тараптар кеңейтілген стратегиялық әріптестікті одан әрі нығайтуға ниетті екендерін растады.
Келіссөздердің негізгі тақырыптары экономикалық және инвестициялық ынтымақтастық, инновациялар менжасанды интеллект, ғылым менбілім, көлік-логистика саласы және стратегиялық маңызы бар минералдық ресурстар болды. Бұл кездесу технологиялық даму мен стратегиялық шикізат ресурстарының Қазақстан–АҚШынтымақтастығының негізгі бағыттарының біріне айналып келе жатқанын көрсетті.

15 маусым – Қазақстан NVIDIA және Firebird компанияларымен бірге Data Center Valley жобасын дамыту жөнінде келісімге келді

Data Center Valley жобасы аясында Қазақстан Республикасының Премьер-министрі Олжас Бектенов NVIDIA және Firebird компанияларының басшыларымен кездесу өткізді.

Келіссөздер нәтижесінде жасанды интеллект пен цифрлық инфрақұрылымды дамытуға бағытталған жалпы құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімдерге қол қойылды. Оның ішінде Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мен Firebird компаниясы, сондай-ақ Kazakhtelecom мен Firebird арасындағы құжаттар бар.

Екібастұздағы Data Center Valley жобасын қоса алғанда, заманауи деректерді өңдеу орталықтары мен жоғары өнімді есептеу инфрақұрылымын дамыту Қазақстанға әлемдік технологиялық компанияларды тартуға, жоғары білікті жұмыс орындарын ашуға және цифрлық қызметтер экспортын дамытуға мүмкіндік береді деп күтілуде.

Саяси тұрғыдан алғанда, бұл бастама жасанды интеллектіні тек талқылау тақырыбынан нақты экономиканың жаңа драйверіне айналдыру бағытын айқын көрсетті.

16 маусым – Үкімет теміржол инфрақұрылымын жаңғырту мәселесін қарады

Үкімет отырысында теміржол саласы мен инфрақұрылымын дамыту мәселелері қаралды. Жиын барысында жаңғыртудан өткен алғашқы 30 теміржол вокзалын 1 шілдеге дейін пайдалануға беру жоспарланып отырғаны мәлімделді.

Осылайша, маусым айындағы технологиялық күн тәртібі инфрақұрылымдық бағытпен толықты. Теміржол желісін жаңғырту Қазақстанның транзиттік әлеуетін арттырумен, логистикалық жүйені дамытуымен және елдің Азия мен Еуропаны жалғайтын маңызды көлік дәлізі ретіндегі стратегиялық рөлін күшейтумен тікелей сабақтас.

15–20 маусым – Еуропалық дипломатиялық бағыт: Германия, Испания және Польша

Айдың ортасында Қазақстан Еуропа мемлекеттерімен жоғары деңгейдегі дипломатиялық байланыстарын жалғастырды. 15–16 маусым күндері Германия Федералдық экономика және энергетика министрлігінің парламенттік мемлекеттік хатшысы Штефан Рунхоффтың сапары жарияланды. 16 маусымда Испаниямен саяси консультациялардың сегізінші раунды және алғашқы Қазақстан–Испания форумы өтті. Ал 18–20 маусым аралығында Польша Сенатының Маршалы Малгожата Кидава-Блоньска Қазақстанға ресми сапармен келді.

Келіссөздердің негізгі тақырыптары саяси диалогты дамыту, сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты кеңейту, энергетика, өнеркәсіптік кооперация, стратегиялық маңызы бар шикізат ресурстары, парламентаралық байланыстар, сондай-ақ мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық мәселелерін қамтыды.

Аталған дипломатиялық байланыстар Қазақстанның Еуропалық одақпен және жекелеген еуропалық мемлекеттермен стратегиялық әріптестігін одан әрі тереңдетуге берік негіз қалады.

19–20 маусым – Черногория Президентінің Қазақстанға алғашқы ресми сапары

Черногория Президенті Яков Милатович Қазақстанға екіжақты қатынастар тарихындағы алғашқы ресми сапармен келді. Сапар Қазақстан мен Черногория арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнағанына 20 жыл толуымен тұспа-тұс өтті.

Келіссөздер барысында тараптар саяси, экономикалық, туристік, білім беру, ғылыми және мәдени-гуманитарлық салалардағы ынтымақтастықты кеңейтуге өзара дайын екендіктерін растады.

Сонымен қатар Қазақстанның Черногорияның еуропалық интеграция бағытын қолдайтыны және екі ел арасындағы әуе қатынасын дамытуға, туристік алмасуды жандандыруға қызығушылық танытатыны атап өтілді.

23 маусым – Қазақстан Президентінің Брюссельге ресми сапары

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Брюссельге ресми сапармен барып, Еуропалық кеңестің Президенті Антониу Кошта және Еуропалық комиссияның Президенті Урсула фон дер Ляйенмен келіссөздер өткізді.

Бірлескен мәлімдемеде тараптар Қазақстан мен Еуропалық одақ арасындағы стратегиялық әріптестікті одан әрі нығайтуға бейілді екендіктерін атап өтті.

Келіссөздердің негізгі тақырыптары көлік байланысын дамыту, энергетикалық қауіпсіздік, орнықты жеткізу тізбектерін қалыптастыру, стратегиялық маңызы бар шикізат ресурстары, инвестициялар, сауда және Орта дәлізді дамыту болды.

Сапар аясында жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларынан асатын коммерциялық келісімдер мен өзара түсіністік туралы меморандумдарға қол қойылды. Бұл Қазақстан мен Еуропалық одақ арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың жаңа серпін алғанын көрсетті.

24 маусым – Цифрландыру, көлік, ғылым және әлеуметтік сала бойынша заңдарға қол қойылды

Мемлекет басшысы цифрландыруды дамытуға, дербес деректерді қорғауға, жол қозғалысын реттеуге, көлік саласындағы озық технологияларды енгізуге, машина жасау мен көлік инфрақұрылымын дамытуға, сондай-ақғылым, ғылымды қажетсінетін аумақтар, әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру, денсаулық сақтау және әскери қызмет мәселелеріне қатысты бірқатар заңдарға қол қойды.

Осы заңнамалық топтама маусым айындағы күнтәртібінің қолданбалы сипатын айқындады. Жасанды интеллектіні, цифрлық инфрақұрылымды және көлік байланысын дамыту текстратегиялық құжаттар менинвестицияларды ғана емес, сонымен қатар салалық құқықтық реттеуді заман талабына сай жаңартуды талап ететінін көрсетті.

24 маусым – Мәжіліс жанындағы Қоғамдық палатаның қызметі қорытындыланды

Мәжілісте Қоғамдық палатаның қорытынды отырысы өтті.

Мәжіліс Төрағасы Ерлан Қошанов Палата мүшелеріне заң шығару қызметіне белсенді қатысқандары үшін алғыс білдіріп, Қоғамдық палатаның мемлекет, азаматтық қоғам және сарапшылар қауымдастығы арасындағы ашық әрісындарлы диалогтың маңызды алаңдарының біріне айналғанын атап өтті.

Қоғамдық палата төрағасы Айдос Сарымның мәліметінше, сегізінші сайланым кезеңінде Палата 30 отырыс өткізген, оның ішінде 10-ы өңірлерде көшпелі форматта ұйымдастырылды. Олардың қорытындысы бойынша Мәжілістің бейінді комитеттері мен уәкілетті мемлекеттік органдарға 500-ден астам ұсыным жолданған.

30 маусым – Парламент палаталарының қорытынды бірлескен отырысы

Астанада Парламент палаталарының бірлескен отырысы өтті. Бұл жиын 2026 жылғы 1 шілдеден бастап жаңа Конституцияның күшіне енуі және қос палаталы Парламенттен бір палаталы Құрылтайға көшу қарсаңындағы өтпелі кезеңнің аяқталғанын білдіреді.

Осылайша, маусым айы конституциялық реформалар циклінің институционалдық тұрғыдан түйінделіп, жаңа саяси-құқықтық жүйені іске қосуға дайындық жүргізілген кезең ретінде тарихта қалды. Елішіндегі басты оқиға жаңа конституциялық заңдар топтамасының қабылдануы және 2026 жылғы 1 шілдеден кейін қызметін бастайтын жаңартылған мемлекеттік институттардың құқықтық негізінің қалыптастырылуы болды.

Сонымен қатар маусым айы Қазақстанның жаңғырту саясатының цифрлық инфрақұрылыммен, жасанды интеллектімен, деректерді өңдеу орталықтарымен, көлік-транзиттік байланыстарды дамытумен және жаңа инвестициялық тетіктермен барған сайын тығыз сабақтасып келе жатқанын айқын көрсетті. Digital Qazaqstan, Data Center Valley және Алатау жобалары еліміздің технологиялық дамуының бірыңғай экожүйесін қалыптастырып, цифрландыруды жеке сала ретінде емес, болашақ экономикалық өсудің негізгі өзегі ретінде қарастыратынын аңғартты.

Сыртқы саясатта маусым айы Қазақстанның экономикалық дипломатиясының жаңа серпін алған кезеңі болды. Гонконгпен, Кипрмен, АҚШ-пен, Черногориямен және Еуропалық одақпен жүргізілген келіссөздердің негізгі өзегі инвестициялар тарту, логистика, стратегиялық маңызы бар шикізат ресурстары, цифрландыру, білім беру және орнықты жеткізу тізбектерін дамыту мәселелеріне арналды.

Осының нәтижесінде маусым айы Қазақстанның ішкі институционалдық реформаларды технологиялық жаңғырумен және халықаралық аренадағы белсенді экономикалық ұстанымымен ұштастыруға ұмтылатын мемлекет ретіндегі келбетін одан әрі нығайтқан кезең ретінде ерекшеленді.